Arı Zehiri
Arı Zehiri Ä°ÅŸçi Arılarda Zehir Bezlerinde Üretilip Torbasında Depolanır. Hücreden Yeni Çıkmış Arıların Zehir Üretme Yetenekleri Çok Az Olup 12 Günlük Olduklarında En Yüksek Üretim Kapasitesine Ulaşılır ve 20 Günlük Olduklarında Zehir Üretme Yeteneklerini Kaybederler.
Arı Zehiri
ARI ZEHIRI NEDIR ?
"Hymenoptera" türlerinde sadece diÅŸi bireyler (kraliçe ve iÅŸçiler) iÄŸneleme özelliÄŸi gösterirken; erkek bireylerin savunma organı olan iÄŸneleri bulunmaz. Zehir salgılama bireysel veya sosyal böceklerde olduÄŸu gibi savunma amaçlı (Koloni savunma içgüdüsü), bazı türlerde avını öldürmek, kımıldamaz hale bırakmak, avını saklamak ve yavrusunu beslemek için de kullanılır. Arılar ise barındıkları kovanı korumak her hangi bir yaÄŸmalamaya karşı saldırıya geçmek, kraliçe arılar ise bir kolonide iki tane ya da daha fazla kraliçe arı varsa aralarında rekabet savaşında ve en kuvvetli olanın zehiri ile ötekilerinin yok edebilmesini saÄŸlar.
Arıların iÄŸnesi, abdomenin (karın) sonunda yer alır. Ä°ÄŸne, diÄŸer diÅŸi böceklerde ovipozitörün (yumurtlama organı) yapısal deÄŸiÅŸikliÄŸe uÄŸramasıyla savunma organı olan kompleks bir yapıya dönüÅŸmüÅŸ. Ä°ÄŸne, iki kısımdan üç parçadan oluÅŸmaktadır. Bu kısımlar, bir üst parça olan (Stylet) ve iki alt parçanın (Lanset) uca doÄŸru incelmesi, vücuda doÄŸru kalınlaÅŸarak bir zehir torbasına baÄŸlanmasıyla oluÅŸur. Zehir bu iÄŸne parcalarıyla iliÅŸkili olan alkali ve asit salgı bezlerinden salgılanır ve zehir kesesinde depolanır. Zehir üretimi ergin iÅŸçi arıların yaÅŸamının ilk iki haftasında artar ve bal arısının kovan savunması ve tarlacılık görevlerinde baÅŸladığı zaman en üst noktaya eriÅŸir.
Arı iÄŸnelediÄŸinde zehir kesesinde bulunan 0,15-0,3 mg zehirin tamamını normal olarak boÅŸaltmaz. Bir canlıyı soktuÄŸunda iÄŸnesini, iÄŸnesiyle birlikte zehir kesesin kaslarını ve sinir merkezini kaybeder. Vücudunun önemli bir bölümünün kaybına neden olur. Arılar tarafından aynı anda 600 kez sokulan ve iÄŸneleri hemen çıkartılmayan bir insan için her bir arının bütün zehiri boÅŸaltığı (0,3 mg) varsayıldığında bu iÄŸneler bir kiÅŸi için öldürücü olabilmektedir; 10 kg ağırlığında bir çocuk içinse kesin öldürücü olmakta.
ARI ZEHIRININ FIZIKSEL VE KIMYASAL ÖZELLIKLERI
Bal arısı açık renkte, kokusuz, su gibi bir sıvı madde olup, keskin ve acı bir tadı bulunur. Içinde bulunan alarm feromonları nedeniyle aromatik özelliktaşır. Berrak, asitik yapıda olan arı zehiri, oda sıcaklığında ağırlığının % 30-40'nı kurup kaybederek acık sarı renge dönüÅŸür.zehir toplanması sırasında buharlaÅŸma yoluyla kolayca kaybolan bileÅŸiklerde yapısında yer alır.zehir kesesinin çeperleri gözlere bulaÅŸtığında yanmalara ve yangılara yol açar. Apis türlerinden elde edilen zehirlerin benzer yapıda olmasına karşın, çeÅŸitli ırklardan elde edilien zehirlerde olduÄŸu gibi her bir tür içinde zehirin yapısında ufak tefek farklılıklar bulunur. Apis cerana (Hindistan bal arısı) zehirinin Apis melifera (Bal arısı) zehirinden iki kat daha güçlü düzeyde olduÄŸu biliniyor.
Arı zehiri biyokimyasal ve farmakolojik aktif maddeler içeren oldukça karmaşık bir yapı gösterir. Arı zehrinde alerjik reaksiyonlara neden olan proteinler ve enzimler bulunur. Zehirin % 88'i su'dan oluÅŸmakta, glukoz, fruktoz ve fosfolipid yapılar; çeÅŸitli enzim, peptidler ve aminleri içeren en az 18 farmakolojik aktif bileÅŸenin tanımı yapılmış durumda. Histamin; zehire hassas olan kiÅŸilerde baÅŸ aÄŸrısı, ÅŸiÅŸme, kaşıntı, kusma ve görme bozukluÄŸuyla, kan damarlarını geniÅŸleterek ölüme neden olabilecek etkiye sahip bir maddedir.
*Arı zehiri, bileÅŸenleri dolayısıyla farmokolojik olarak aktif bir etkiye sahiptir. Arı zehirinin, bazı romatizmal hastalıklarda ve MS hastalığı diye bilinen Multiple Sclerosis (11,June-1997 Web posted at: 10:19 p.m. EDT (0219 GMT) CNN.com live program) hastalığında ya doÄŸrudan ya da bazı ilaçların etken maddesi olarak kullanılması ile ilgili çalışmalar son yıllarda yurt dışında artmıştır. Multiple Sclerosis "Kismi veya tamamen felce neden olan" sinir sisteminin hasar görmesi durumudur. Arı zehirinin yararları yapılan bilimsel çalışmalar arttıkça daha iyi anlaşılacak ve o, insanlar için (Dolayısıyla arıcılar için) çok daha deÄŸerli bir arı ürünü haline gelecektir.
ARI ZEHIRININ TOPLANMASI
Zehir toplamada en basit yöntem, zehir bezinin cerrahi yolla çıkarılması ya da arının zehiri boÅŸaltana kadar sıkılması temeline dayanır. 1960 yılında uygulamaya koyulan ve standart yöntem olarak bilinen elektroÅŸok yöntemi günümüze kadar sürekli geliÅŸerek kullanılıyor. Hızlı buharlaÅŸan bileÅŸenlerin yok olmasını önlemek için, su altında zehir toplama, en kuvvetli zehri toplamanın bir yolu. Cerrahi olarak zehir kesesinden toplanan zehir, elektroÅŸok yöntemle elde edilen zehirden farklı protein içeriÄŸine sahip oluyor. Koloniye elektroÅŸok uygulaması ile arıların derhal arılıkta bulunan diÄŸer arı ve kolonilere alarm vererek cevredeki insanlara saldırmalarına neden olmaları, bu yöntemin en sakıncalı yönüdür.
ElektroÅŸok yönteminin en etkin toplama peryodunu üç gün aralıklarla 15 dk. uygulanması olduÄŸu ve 2-3 hafta sonra aynı iÅŸleme baÅŸlanabileceÄŸi uzmanlarca belirtiliyor. Arjantinli arıcılar, arıları daha az dağıtan ve toplama etkinliÄŸini büyük ölçüde artıran yeni bir elektroÅŸok yöntemi geliÅŸtirmiÅŸlerdir. Arılardan 1 g zehir elde edebilmek için 2 saat süreyle 20 koloniden zehir toplandığı bildiriliyor.Arı zehiri toplanması sırasında arılar yüksek derecede rahatsız edileceÄŸinden çevredeki canlılar yönünden güvenlik tedbirleri alınmalıdır.
ARI ZEHÄ°RINÄ°N SAKLANMASI
Kuru arı zehiri baÅŸta olmak üzere elde edilen tüm zehir preparatları soÄŸutucularda veya dondurulmuÅŸ olarak koyu renkli ÅŸiÅŸelerde saklanmalıdır.
PAZARLANMA ÅžEKILLERI
Arı zehiri; saf arı zehiri, enjekte edilebilir saf sıvı zehir, kuru kristal, tablet ve krem ÅŸeklinde pazara sunulmaktadır. Genellikle arı zehri, kuru kristal ÅŸeklinde pazarlanır. Bu ÅŸekilde hazırlanan zehir daha dengeli ve saf olmakta , dolayısıyla bozulma olasılığı azalmaktadır. Dünya piyasasında 1990 yılında bir gram arı zehirinin fiyatı 100-200 $ arasında deÄŸiÅŸim göstermiÅŸ durumdadır.Apiterapide arı zehirine karşı bağışıklık sisteminin güçlendirilmesinde ve romatizmal hastalıkların tedavisinde destekleyici olarak kullanılmaktadır.Arı zehiri Amerika'da tablet olarak satılmakta ve ilgi görmektedir.
ARI ZEHIRI VE APITERAPI
Arı zehirinin birçok rahatsızlığa iyi gelmesi nedeniyle üretimi ve tıpta kullanımı her geçen gün artmaktadır. Farmokolojik olarak arı zehiri kan dolaşımını artırıcı, bakteri öldürücü, radyasyona karşı koruyucu, tansiyon düÅŸürücü etkileri ve bağışıklık sistemini aktive edici etkilere sahiptir.Arı zehiri ile herhangi bir tedaviye baÅŸlamadan önce mutlaka arı zehiri alerji testi yaptırılmalıdır. Arı zehiri tedavisi, tüberküloz, bel soÄŸukluÄŸu, endokardit rahatsızlıklarında ve hamilelikte kullanılmamalıdır.Ä°nsanların tedavisinde arı zehirinin toplanarak kullanımı yerine, ergin iÅŸçi arıların doÄŸrudan hastayı iÄŸnelemesi yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntemde; arılar kovan önünden, kuluçkalık veya ballık bölümünden açılan küçük bir delikten kavanozla toplanabilirler. Toplanan 10-100 adet iÅŸçi arı, yaklaşık iki hafta ÅŸeker ÅŸurubuyla beslenir ve hasta üzerinde günlük sokma iÅŸleminde kullanılır.Arı zehirinin eczacı veya fizik tedavi uzmanı gözetiminde, arı iÄŸnesi hazırlanarak, enfeksiyonlu bölgeye enjekte edilebileceÄŸi gibi kremlerin, merhemlerin yapısında kullanılması da mümkündür.Tedavi süresince kesinlikle alkol alınmaması gerekmektedir. Bunun yanında süt, beyaz ekmek, dondurma, pirinç, ÅŸeker vb. beyaz yiyecekler tüketilmemelidir. Bunlara ek olarak 1000-5000 mg. C Vit., 100-300 mg., B Vit. kompleksi ve 400 IU. E Vit. alınması tavsiye edilir. Arı zehiri tedavisine en az 6 ay devam edilmesi önerilmektedir.
Arı zehirinin ilaç olarak kullanımı çok eskiye dayanmaktadır. M.Ö. 2000 yıllarına ait bir papirüste arı zehrinin tedavi maksatlı kullanımının delillerine rastlanmıştır. Dr.Foster tarafından Almanya'da geliÅŸtirilen ve 1935 yılında piyasaya sürülen arı zehri etken maddeli ürün olan Forapin günümüzde de hala kullanılmaktadır. Bu geliÅŸmelere paralel olarak 1983 yılında Amerika'da Arı Ürünleriyle Tedavi DerneÄŸi kurulmuÅŸtur ve günümüzde de çalışmalarına devam etmektedir.Bugün için arı zehiri tedavisi Çin, Japonya, Güney Kore, Rusya, Bulgaristan, Slovakya, Çek Cumhuriyeti, Macaristan, Polonya, Romanya, Avusturya, Almanya, Ä°sviçre ve Fransa'da kullanılmaktadır. Günümüzde 9 Avrupa ülkesinde arı zehiri içeren 22 farklı ürün kullanılmaktadır.
Dünyada bir çok araÅŸtırmacı arı zehiri ile, özellikle köpek, kedi, at gibi hayvanlar üzerinde deneyler yapmışlar ve baÅŸarılı sonuçlar elde etmiÅŸlerdir. Özellikle arthritis(eklem iltihabı) ve romatizma, M.S., kronik aÄŸrılar, depresyon, tümörler, böbrek problemleri, kas spazmları, göz hastalıkları, meme hastalıkları, bademcik, vajinitis, ürtiker ve prostat rahatsızlıklarında baÅŸarıyla kullanıldığı belirlenmiÅŸtir. Multiple sklerosis hastalığı bugün dünyada tıp otoritelerince tedavi edilemez hastalıklar arasında gösterilmektedir. Arı zehiri ile 1500 MS hastası üzerinde yapılan ve 6 ay süren bir çalışmada tedaviye alınan 4 deÄŸiÅŸik grupta % 30-86 arasında bir baÅŸarı elde edilmiÅŸtir. Bu sonuç MS için gelecekte umut vericidir.
Arı zehirinin etkili olduÄŸu kabul edilen MS, arthritis (eklem iltihabı) ve romatizma rahatsızlıklarından baÅŸka epilepsi( sara ), migren, Sinüzit, bazı kanser türleri, damar tıkanıklıkları, astım ve AÄ°DS'te kullanılmakta ve baÅŸarılı sonuçlar alınabilmektedir.
Çağın vebası olarak nitelendirilen AÄ°DS üzerinde yapılan çalışmada arı zehirinin HÄ°V virüsünün bağışıklık sistemini çöktürücü etkisini kiÅŸinin bağışıklık sistemini güçlendirerek önce yavaÅŸlattığı sonra da geliÅŸimini durdurduÄŸu ortaya konulmuÅŸtur (Tolon,B. 2002). Kanser vakalarında ise arı zehirinin merhem, tablet veya iÄŸne yoluyla vücuda uygulanmasıyla umut verici geliÅŸmeler kaydedildiÄŸi belirtilmektedir.Arı zehrinin etkin mekanizmalarından biride yapısındaki pek çok aktif aminoasit, mikro elementler ve protein yapıdaki melittin sayesinde bağışıklık sisteminin düzenlemesi ve beyin sinir iletimini uyarması, böylece sinir sisteminin düzenli çalışmasını saÄŸlamasıdır.
Sonuç olarak antibiyotiklerin etkisini yitirdiÄŸi günümüzde arı ürünleri, insanları çeÅŸitli hastalıklara karşı koruyan en iyi doÄŸal savunma yöntemi olarak kabul edilebilir.Arı ürünlerinin tek kullanımının yanında tümünün belirli oranlarda karıştırılarak kullanımının daha yararlı olduÄŸu ve her hangi bir saÄŸlık probleminin çözülmesinde bir ilaç olarak tıbbi tedavi yöntemleri ile birlikte kullanılabileceÄŸi bildirilmektedir. Bu yönüyle arı ürünleri tıbbın alternatifi deÄŸil destekçisi olarak görülmelidir.
