Ä°T BOÄžAN
Latince Adı: Colchicum autumnale
Ä°T BOÄžAN(Colchicum autumnale)
Zehirli ÇiÄŸdem, Herbstzeitlose, L.
Acı ÇiÄŸdem
Güz ÇiÄŸdemi
Mahmur ÇiçeÄŸi
Familyası: Soğangillerden, Zwiebelgewachse, Colchicaceae
Drugları: Zehirli çiÄŸdem soÄŸanı; Colchici tuber (bulbus)
Zehirli çiÄŸdem tohumu; Colchici semen
Zehirli çiÄŸdem çiçekleri; Colchici flos
Zehirli çiÄŸdemin çiçek, tohum ve soÄŸanı tentür ve natürel ilacı yapılır. Çok zehirli olması nedeniyle çayı içilmez.
Zehirli çiÄŸdemin takriben 120 türü mevcuttur ve bunlardan en yaygın olarak bilinen ve de kullanılan türü Güz
çiÄŸdemi; C. Autumnale dir. Bundan baÅŸka Türk zehirli çiÄŸdemi; C. turcicum, Kafkas Z. ÇiÄŸdemi; C.speciosum, Sarı Z.
ÇiÄŸdem;C.laetum, Ege Z. ÇiÄŸdemi; C.varigatum, MuÄŸla Z.çiÄŸdemi; C.macrophyllum ve Antalya Z. ÇiÄŸdemi; C. Baytopiorumu sayabiliriz. Zehirli çiÄŸdem eski çaÄŸlardan beri büyücüler ve kötü insanlar tarafından kullanılmıştır. Tıbbi
olarak Hahnemanın öÄŸrencileri Stapf ve Reil bu bitki üzerine araÅŸtırmalar yapmışlar. Fakat ilk geniÅŸ çaplı klinik
araÅŸtırmayı Störch gerçekleÅŸtirmiÅŸtir. Zehirli çiÄŸdemin vatanı orta ve güney doÄŸu Avrupa olmakla birlikte
günümüzde bir çok ülkede kültür bitkisi olarak yetiÅŸtirilmektedir. Trabzon-Batum arasındaki bölgeye eskiden
'Kolchis' ismi ile anılmış bitkinin ismi de buradan gelmektedir.
Botanik: Yaprakları nisan ve mayıs aylarında çıkar.3-5cm geniÅŸliÄŸinde 20-40cm uzunluÄŸunda ve 15-20 yaprak
direk soÄŸandan çıkar. Her biri önce ÅŸerit uçlara doÄŸru mızrak ÅŸeklinde, kenarları bütün ve koyu yeÅŸil renklidir.
Yapraklarının ortasından çıkan bir sap üzerinde 3-4 adet kapsül bulunur ve bu kapsülleri yaprakları sarmıştır.
Kapsüllerin 3 bölümlü ve içi tohum doludur. Tohumları yuvarlak 1-3mm çapında ve taze iken kapışabilir. Çiçekleri
diÄŸer bitkilerden farklı olarak sonbaharda açar. Çiçeklerin kupa yaprakları olmayıp sadece 6 adet taç yaprakları
vardır. Taç yaprakları sığırdili ÅŸeklinde, pembe renkli ortada 6 adet döllenme tozluÄŸu ve üç ortada üçlü çatal
ÅŸeklinde beyazımsı bir iÄŸneye sahiptir. Zehirli çiÄŸdem safrana benzediÄŸinden bu bitkiyi toplayanların çok dikkat
etmesi gerekir. Aksi halde sonu ölümle biten zehirlenmeler olabilir. Kökleri 2-4cm uzunluÄŸunda, 1,5-3cm
geniÅŸliÄŸinde, dış kısmı kahverengimsi koyu kırmızı, iç kısmı beyaz ve saçaklıdır. Görünüm itibarı ile kırmızı soÄŸana
benzer ve yenmesi çok tehlikelidir.
YetiÅŸtirilmesi: Zehirli çiÄŸdem genellikle nemli çimenliklerde kendiliÄŸinden yabani olarak yetiÅŸir ve yetiÅŸtirilebilir.
Hasat Zamanı: Zehirli çiÄŸdem soÄŸanı AÄŸustostan Ekime kadar çıkarılır. Havadar bir yerde kurutulur. Çiçekleri
aÄŸustos eylül aylarında toplanarak kurutulur.
BirleÅŸimi: birleÅŸimindeki maddelerin en önemlileri Tropanalkaloitler olup bu da tohumlarında %0,5-1,2,
çiçeklerinde %1,2-2 ve soÄŸanında %0,1-0,6 oranında bulunur. Anaalkaloit Colchicin %60-70 oranında olup onu
colchicosid (colchicin-ß-D-glukosit) %30 takip eder. DiÄŸer alkaloitler oldukça azdır ve en önemlileri; N-Desasetil-Nformyl-colchicin, N-Desa-detil-N-colchicin, Demecolcin, Colchicein.
Colohicein colchicinin depolama sırasında R2'deki CH3 (metil) grubunu kaybetmesi ile ortaya çıkar.
AraÅŸtırmalar: Ä°lk araÅŸtırmaları Hahnema'nın öÄŸrencileri Stapf ve Reil yapmış ve onu Störch ve Allen gibi
homeopati uzmanları takip etmiştir. Modern anlamda klinik araştırmaları ise 1973 yılında yapılmıştır. Bunlardan
birkaç örnek verecek olursak (LBH.2.1018)
1) Wallace, Ertel ve ekipleri 1973'te saÄŸlıklı insanlar üzerinde deneyler yapmışlardır. Bu araÅŸtırmalarda Colohicinin
plazmada (kandaki alyuvar ve akyuvar dışında sarımsı sıvı) 20-65+- 15 dakika kaldığını tespit etmiştir.(PP.201)
2) Wallace'nin 1973'te ve Stapczynshi'nin 1981'de yaptıkları araÅŸtır-malarda dokularda ve lökositlerde 120 gün
kadar depolanabileceÄŸi belgelenmiÅŸtir (PP.201).
Tesir Åžekli: AÄŸrı kesici, iltihapları önleyici, hücre bölünmesi ve çoÄŸalmasını yavaÅŸlatıcı özelliklere sahiptir.
Kullanılması:
a) AraÅŸtırma sonucu zehirli çiÄŸdem ekstresinden elde edilen natürel ilaçlar baÅŸta akut Gut nikris,damla) hastalığı
romatizma ve maltahummasına karşı kullanılır. Gut hastaları Colchicinde(kolşisin) 0,5mg alınır.
Açıklama: Akut gutta ilk gün saat başı 0,5-1mg 8 defa alınır ve ilk günden sonra bu dozaj günde 3-4 defa 0,5-1mg
ve 3 gün 1-2 defa 0,5-1mg alınır. Zehirli çiÄŸdem ilaçları 2-3 günden fazla kullanılmaz çünkü zehirlenmeye neden
olabilir. Ä°kinci önemli kullanma alanı ise; maltahumması olarak bilinen ateÅŸli hastalık, bu hastalığın mikrobu keçi
sütünden geçer. Maltahummasına yakalanan kiÅŸiye doktor kontrolünde Colohisinli ilaçlar verilir. Üçüncü önemli
etki alanı ise eklem,(artrit), kas romatizması ve artroza karşı kullanılır.
b) Homeopatide; gut hastalığı (nikris, damla), kas ve eklem romatizması, bel aÄŸrısı, kalp dış zarı ve kalp iç
derisindeki iltihapları, astım, apandis ve böbrek iltihaplanmasına karşı kullanılır.
c) Halk arasında pek kullanılmaz. Çünkü oldukça zehirlidir.
Açıklama : Zehirli çiÄŸdemin birleÅŸimindeki colohicin kandaki lökositleri esnekleÅŸtirir ve harekete geçirir. Normal
olarak lökositler (akyuvarlar) iltihaplanmaya neden olan kristalleÅŸmiÅŸ ürik asidi yutarak etkisiz hale getirir. Fakat
kristaller lökositleri delerek parçalar ve lökositlerin içindeki ürik asit yeniden iltihaplanmaya neden olur. Ä°ÅŸte böyle
içinden çıkılması zor bir durum olan gut hastalığı ile el, ayak, bacaklar ÅŸiÅŸer ve morarır. Bu durumda lökositleri
yırtılmayacak elastik duruma geçiren colehicin kullanılır. Gut hastalığının oluÅŸ sebebi genellikle böbreklerin
çalışmaması veya aşırı parin üretmesi sonucu oluÅŸur.
Homeopati'de: Zehirli çiÄŸdem soÄŸan tozu veya tohumu veyahut da çiçeÄŸinden 10gr bir ÅŸiÅŸeye konur ve üzerine
90ml %70 alkol ilave edilir. ÅžiÅŸe güneÅŸ ışınlarında uzakta muhafaza edilir ve 4-6 hafta sonra süzü-lerek homeopatide
'colchicum' ismi ile anılan tentür elde edilir. Bu tentürden 1ml 99ml %70 alkolle tekrar karıştırıldıktan sonra
kullanılabilir ve buna D3 (1/1000) dozajı denir. D3 dozajlı tentürden günde 3-4 defa 10-15 damla alınır.
Hastalığın Belirtileri (semptom):
1) Alında soğuk terleme
2) Midede yanma veya buz gibi soÄŸukluk hissi
3) karın ağrısı
4) Dermansızlık, üÅŸüme, titreme
5) Eklemlerde ÅŸiÅŸme ve ÅŸiÅŸliklerin bir taraftan, diÄŸer tarafa geçmesi
6) Yemek kokusunun kişide bulantıya sebep olması
7) Ağrılar sabahları ve akşamları artar
8) Sıcakta ve dinlenirken ağrılar azalır.
9) Midede ve bağırsaklarda şişkinlik ve ağrı
Bu gibi haller zehirli çiÄŸdem tentürü kullanmanın uygun olacağına dair iÅŸaretlerdir.
Yan tesirleri: Zehirli çiÄŸdemin tohumlarından 5gr veya soÄŸanından 7gr yendiÄŸinde zehirleyerek öldürür. Hap
veya damla ÅŸeklinde alınacak oran ise günde 8mg'ı geçmemelidir ve bu miktarda bir defada alınmaz. Ä°lk gün 8 defa
0,5-1mg alınır. Ä°kinci gün 4 defa 0,5-1mg alınır. 3.gün belki alınmaya gerek kalmaz.
Zehirlenme Belirtileri: 2-6 saat sonra ağızda kaşıntı, bulantı, kusma, ishal gibi rahatsızlıklar ortaya çıkar ve
ilerleyen saatlerde; felç, kollaps (kan dolaşımının iflası), iliklerin zehirlenmesi ve nihayet ölümle sonuçlanır.
Türkiye'de yetiÅŸen zehirli çiÄŸdem türleri üzerinde yeterli araÅŸtırma yapılma
