ÇAVDAR
Latince Adı: Secale cereale
Bitkinin Anavatanı: MÖ 6500 yıllarında Asya'nın güneybatısında yetiÅŸtirildiÄŸi
sanılmaktadır
Çavdar (Secale cereale), Poaceae (buÄŸdaygiller) familyasından bir tahıl bitkisidir.
Çavdarın ilk kez MÖ 6500 yıllarında Asya'nın güneybatısında yetiÅŸtirildiÄŸi sanılmaktadır. SoÄŸuÄŸa en dayanıklı tahıl
olan çavdar yüksek yerleri, kumlu ve gevÅŸek toprakları sever. Rusya, Ä°skandinav ülkeleri gibi kışları çok sert geçen
yörelerde bile yetiÅŸtirilir ve sonbaharda ekilip ertesi yıl yaz baÅŸlarında biçilir. Üstelik buÄŸday, arpa, mısır ve pirinç
tarımına elveriÅŸli olmayan en verimsiz topraklarda bile öbür tahıllardan daha iyi ürün verir. Tahıllara büyük zarar
veren külleme ve pas hastalıkları ile zararlı böceklerden de pek fazla etkilenmeyen çavdarın en önemli zararlısı
çavdar mahmuzu hastalığına yol açan bir asklımantardır.
Genellikle 1-2 metre yüksekliÄŸe ulaÅŸan çavdarın görünümü arpaya çok benzer. Taneleri buÄŸdaya göre daha ince
uzun, kavuzları daha dar, kılçıkları da oldukça kısadır. Daha çok ekmeklik un ve hayvan yemi olarak deÄŸerlendirilen
çavdarın bileÅŸiminde karbonhidrat, protein, potasyum ve B vitamini bulunur.
Çavdar unundan yapılan ekmek de buÄŸday ekmeÄŸi gibi hafif olur. BuÄŸday ve çavdar ununda bulunan protein
karışımları (glüten) hamurun kabararak esnek ve yumuÅŸak olmasını saÄŸlar. Bu yüzden, baÅŸka tahılların unundan
ekmek yapılırken hamura buÄŸday ya da çavdar unu katılması gerekir.
Dünya genelinde, besin olarak kullanılan çavdar miktarı bu amaçla kullanılan buÄŸdayın yarısı kadardır. Besin
deÄŸeri yüksek olan çavdar baÅŸka tahıllarla karıştırılarak hayvanlara da yedirilir. Dünyanın çeÅŸitli yörelerinde
çavdardan viski, cin, votka gibi aklollü içkiler ve kvas denen Rus birası yapılır. Ä°nce uzun, esnek ve saÄŸlam olan
çavdar sapları da çatı kaplaması, ÅŸilte dolgusu, örme ÅŸapka, kâğıt ve mukavva yapımında kullanılır.
Yılda 30 milyon ton dolayında olan dünya çavdar üretiminin üçte birinden fazlasını Rusya saÄŸlar. DoÄŸu Avrupa
ülkelerinde ve Almanya Federal Cumhuriyeti'nde de geniÅŸ çapta çavdar üretimi yapılır. Türkiye'de 1960 yılında 650
bin hektar olan çavdar ekim alanı 1987'de 242 bin hektara kadar düÅŸmüÅŸtür. Bu alandan elde edilen ürün 1987
verilerine göre 380 bin ton dolayındadır. 85 bin tonu geçen üretimiyle Kayseri ilk sırada yer alır. NiÄŸde, Sivas,
Yozgat, NevÅŸehir ve Konya öteki önemli çavdar üreticisi illerdir.
Çavdarın faydaları:
-Bol lifli olduÄŸu için kilo kontrolünde çok faydalı.
-Yediklerimizin bağırsaklardan geçiÅŸ zamanını hızlandırıyor.
-Safra kesesi taşlarının meydan gelmesine mani oluyor.
-Yapılan araÅŸtırmalar, çavdarın ÅŸeker hastaları için en zararsız tahıl olduÄŸunu bulmuÅŸ.
-Bağırsak Kanseri ve kan dolaşım sistemi hastalıklarının meydana gelmesini azaltıyor.
-Menopoz ve menopoz sonrası devrelerde hanımların kolesterol kontrolü için çok faydalı. GöÄŸüs Kanseri
hastalarına tavsiye ediliyor.
-Çavdarda selenium, Magnezyum, mangenez, fosfor var ki bu Mineraller bizim için çok faydalı
-Çavdarda selenium, Magnezyum, mangenez, fosfor var ki bu Mineraller bizim için çok faydalı.
-Diabet hastaları için en uygun seçimidir,çünkü çavdar ekmeÄŸindeki niÅŸasta molekülleri daha sert ve gözenekli
yapı oluÅŸturur. Çavdar ekmeÄŸi yendiginde çavdar tanecikleri geniÅŸler ve niÅŸastalar uzun sürede ÅŸekere
parçalanır,böylece yemek sonrası kandaki insulin cevabını düÅŸürür ve çabuk acıkmayı engeller.
-Çavdar lifi,bağırsaktaki toksinleri baÄŸlar ve onların vücuttan atılmasını saÄŸlar.Kansere sebep olabilecek
kimyasalları baÄŸladıgından kalın bağırsaktaki hücrelerin zarar görmesini önlediÄŸi dolayısıyla kolon kanserinden
korudugu bulunmuÅŸtur.
-Geleneksel metotla yapılan ekÅŸi hamurlu çavdar ekmeklerinin içerdiÄŸi lignanlar kanserden koruyucu fitoöstrojen
kaynağıdır.Fitoöstrojenler,dogal östrojenler gibi davranır ancak etkileri çok çok azdır,menopoz dönemindeki
rahatsız edici ÅŸikayetleri azaltma ya da engellemede yeterince aktivite gösterir.
-Çavdar gibi tam tahılları tüketmek,ischemic felci,diabet,insülin direnci,obesite ve erken dogum,artetosklerosis
hastalıklarından korudugu görülmüstür.
-Çavdar lifi çok zengin selülözik olmayan Polisakkaritler içerip,olaÄŸanüstü yüksek su tutma kapasitesine sahip
olduÄŸundan çok çabuk doygunluk hissi verir.Kilo vermeye çalışanlar için ideal besin kaynağıdır.Ä°yi cins bir çavdar
tahılı,günlük lif alımının %17,3'ünü saÄŸlar.
-Bazı beslenme bölümlerinde yapılan araÅŸtırmalarda, çavdarın içerdiÄŸi çözünmeyen lifleri tüketen kadınlarda
safra taşı oluÅŸumunu önlemeye yardımcı olduÄŸu ÄŸörülmüÅŸtür.
-Kolesterolü düÅŸürür.Çünkü lifler,bağırsaktaki safra asitlerini baÄŸlar ve vücuttan uzaklaÅŸtırır,vücut safra asitleri
oluÅŸturmaya zorlanmış olur.Bu istenen bir durumdur çünkü,vücut safra olusturabilmek için kolesterolü parçalar.
-Kan ÅŸekerinin yükselmesini önler.
-Çavdar lifinin ishal ya da kabızlık gibi hassas bağırsak sendromuna sahip hastaların ÅŸikayetlerini azalttığı
görülmüÅŸtür.
