CEHRÄ°
Latince Adı: Rhamnus petiolaris
YetiÅŸtiÄŸi Bölgeler: Konya ve Kayseri
CEHRÄ° (Rhamnus petiolaris)
Rhammıs petiolaris Boiss. (Rhamnaceae) türünün yeÅŸil Ä°ken toplanıp kurutulmuÅŸ meyvalandır. Bu tür 3 m kadar
yükselebilen dikenli bir aÄŸaççıktır. Kışın yapraklarını döker. Meyvalar 6-7 mm çapında, esmer yeÅŸil renkli, tüysüz ve
iç kısmı parlak san renkli taneler halindedir. Orta Anadolu bölgesinde yaygın olup eskiden bilhassa Ankara,
Kayseri, Antep ve MaraÅŸ bölgelerinde yetiÅŸtirilirdi. Halen kültürü yapılmamakla beraber, eskiden kalmış kültür
bakiyelerine, tarla kenarlarında sık olarak rastlanmaktadır.
Cehrinin doÄŸal yetiÅŸme alanı, coÄŸrafi bakımdan uygun koÅŸullara sahip Ä°ç Anadolu stepleri olmakla beraber, bitkinin
üretimi bu sahanın dışına taÅŸmıştır.
Tchihatcheff'in de işaret ettiği gibi, Konya-Kayseri arasındaki volkanik III. Zaman arazisi, cehri bitkisinin en fazla
geliÅŸtiÄŸi kesimdir. Bu alan kuzeyde Boyabat
güneyde MaraÅŸ-Gaziantep'e kadar uzanır, batıda Afyon-UÅŸak (birkaç yerde daha batıya doÄŸru), doÄŸuda Elazığ
çevresine ilerler. Bu sınırlar içinde bitki, volkanikarazi üzerinde kümelenmiÅŸ durumdadır. 19. yüzyıl sonlarında
yayımlanmış bir eserde cehrinin 'Konya vilayetinin Niğde, Ereğli, Konya, Karaman, Akşehir, Karapınar kazalarında
ve Ankara Vilayeti nin Kayseri, Ürgüp, NevÅŸehir, Ankara kazalarında ve Halep Vilayeti nin Ayıntab (Gaziantep)
Kazası nda ve Sivas Vilayeti nin Amasya, Çorum, Lâdik, Köprü (Vezirköprü), Mecitözü, Erbaa, Zile, Tokat
kazalarında ve Kastamonu Vilayeti nin Boyabat, Ä°skilip kazalarında çok olarak yetiÅŸtiÄŸi kaydedilmektedir.
Dış görünüÅŸ: 6-7 mm çapında, dış yüzü esmer yeÅŸil, içi parlak sarı renkli, kokusuz ve lezzetsiz tanelerdir.
Anadoluda iyi kaliteli Cehri Kayseri bölgesinde elde edilmektedir. Ä°hracat bilhassa Ä°zmir ve Samsun limanlarından
Amerika, Fransa ve Ä°ngiltereye yapılırdı.19'uncu yüzyılın ortalarında Anadoluda elde edilen Cehri miktarı yaklaşık
10.000 ton civarına eriÅŸiyordu . Bugün Anadoluda Cehri ekimi yapılmamaktadır. Sınırlı olan tüketim, eski kültür
bakiyelerinden karşılanmaktadır.
Avrupada yetiÅŸen R. infectoriııs L. ile R. tincto-riııs Waldst. et,Kit. türlerinden elde edilen meyvalar da eskiden
boyar madde olarak kullanılmıştır. Bugün ticarette yalnız Anadoludan elde edilen ürün bulunmaktadır.
Diğer isimler:Boyacıdikeni, Cehnİ. Cehre, Cehri.
Anadoluda 20'den fazla Rhammıs türü bulunmaktadır. Bunlardan bazılarının meyva ve kabukları tedavi alanında
kullanılır. Genellikle müshil bir etkiye sahiptirler. Anadoluda yetiÅŸen türlerin ekserisi antrasen ve flavon türevleri
yönünden incelenmemiÅŸtir.
BileÅŸim: Sabit yaÄŸ, antrasen ve flavon türevleri taşımaktadır. Kayseri bölgesinde yetiÅŸen bitkilerin meyvalarında %
4 sabit yaÄŸ ve % 0.08-0.15 arasında serbest antrasen türevi bulunduÄŸu saptanmıştır. En önemli flavon türevi
ksantoramnin'dir.
Etki ve kullanılış: Meyvaları eskiden müshil olarak kullanılırdı. Halen bu ÅŸekilde kullanılışı terkedilmiÅŸtir. Taşıdığı
san renkli boyar madde (ksantoramnin) nedeniyle eskiden beri kumaÅŸ (ipekli kumaÅŸlar, yazma, yün) ve yaÄŸların
boyanmasında kullanılmaktadır. Taşıdığı az miktarda antrasen türevi nedeniyle son yıllarda bazı Avrupa ülkelerinde
gıda maddelerinin boyanmasında kullanılışı yasaklanmıştır.
