DAÄžDAÄžAN
Latince Adı: Folium Hyoscyamus niger.
DAÄžDAÄžAN (La. Folium Hyoscyamus niger, Al. Büsenkraut, Fr. Feuile de Jusquiame, Ä°n. Henbane leaf)
Hyoscyamus niger L. (Solanaceae) türünün çiçekli iken toplanıp gölgede kurutulmuÅŸ yapraklarıdır. Bu tür 25-80 cm
yükseklikte, sarımsı mor çiçekli, olgunlukta bir kapak ile açılan meyvasında çok adette küçük tohum taşıyan, bir
veya iki yıllık ve otsu bir bitkidir. Avrupa ve Türkiye de, bilhassa viranelik yerler ve tarla kenarlarında, bol olarak
yetiÅŸir.
Dış görünüÅŸ: DaÄŸdaÄŸan,30 cm kadar uzunluk ve 8-10 cm geniÅŸlikte, kenarları derin diÅŸli, kısa saplı veya sapsız,
koyu yeÅŸil renkli yaprak veya parçalarından ibarettir. Kokusu bulandırıcı ve ağır, tadı acımsıdır.
Bileşim: Alkaloitler (% 0.04-0.20) taşımaktadır. Başlıca alkaloitler hiyosiyamin ve skopolamindir.
Etki ve kullanılış:
-Kuvvetli bir sinir sistemi yatı ştırıcısıdır. Yatıştırıcı ve ağrı kesici olarak haricen ve dahilen kullanılır.
-Zehirli alkaloitler taşıdığı için, dahilen ancak hekim kontrolü altında kullanılmalıdır.
-Haricen, sinir sistemi yatıştırıcısı ve aÄŸrı kesici olarak, dekoksiyonu (% 5) aÄŸrıyan yere sürülmek suretiyle kullanılır..
-Nefes darlığına karşı, kurutulmuÅŸ yaprak tütüne karıştırılmakta ve bu karışım sigara halinde içilmektedir.
-Tohumlan (Semen Hyoscyami) ve toprak üstü kısmı (Herba Hyoscyami) de aynı etkilere sahiptir ve aynı maksatlar
için kullanılmaktadır.
DiÄŸer isimler: Batbatotu (Erzurum), Bengüdek, Berç, Benk (Arapça BenÄŸ'den), Deli batbatotu, GavurhaÅŸhaşı,
Siyah banotu.
Toksikolojik etki: DoÄŸu Anadolu bölgesinde, bu bitkinin tohum veya köklerini yeme sonucu, bilhassa çocuklarda
zehirlenmeler görülmektedir.
Zehirlenmeler baÅŸ dönmesi, sarhoÅŸluk hali ve göz bebeklerinin büyümesi (atropin etkisi) gibi arazlar ile meydana
çıkar. Ekseri hallerde semptomatik tedavi ile iyileÅŸme elde edilir.
Türkiyede H. albus L. (Beyaz banotu), H. aure-us L. (Altınrenkli banotu, Sarı banotu), H. lepto-calyx Stapf (Mardin
banotu), H. niger L. (Siyah banotu), H. pusillus L. (Cüce banotu) ve H. reüculatus L. (Morçiçekli banotu) olmak
üzere 6 Banotu türü yetiÅŸmektedir . Bu türlerin hepsi de hiyosiyamin grubu alkaloitler taşıdığından insan ve
hayvanlar için zehirlidirler.
H. muticus L. (Mısır banotu): Vatanı Mısır olan bir türdür.Yüksek alkaloit oranı nedeniyle sanayide alkaloit
eldesinde kullanılmaktadır.
İsrail'den getirilen tohumlar ile İstanbul (Maltepe) da yetiştirilen bitkilerin kurutulmuş yapraklarının % 0.8 oranında
alkaloit taşıdıkları saptanmıştır
