KEDÄ°BAÅžI OTU
Latince Adı: Galeopsis segetum
Almanca Adı: Hohlzahnkraut
Diğer İsimleri: Sarı Kedibaşıotu, Şifalı Kedibaşıotu
Familyası: Ballıbabagillerden, Lipenblütengewaechse, Lamiaceae (Labiatae)
Drugları: Kedibaşıotu: Galeopsidis herba
Kedibaşıotunun yaprak, çiçek, ve taze sürgünleri yani otu çay, tentür ve natürel ilaç yapımında kulanılır.
GiriÅŸ: Kedibaşıotunun bilinen üç türü mevcuttur ve bunlar: a-) Sarı Kedibaşıotu: galeopisi segetum, b-) Tikenli
Kedibaşıotu: (adi kedibaşıotu): galeopsis trahit ve Renkli Kedibaşıotu: galeopsis speciosa’u sayabiliriz. Bu
türlerden sadece ÅŸifalı veya sarı kediotbaşıotu tıbbi maksatla kulanılır.
Bu nedenle sarı kedibaşıotu diye anılması çiçeklerinin sarı, sarımsı veya beyazımsı sarı olmasındandır. Tikenli kedibaşıotu
ise tüylü ve kupa yapraklarının iÄŸne ÅŸeklinde ve renkli kedibaşıotunun çiçekleri yetiÅŸtiÄŸi yöreye göre çok deÄŸiÅŸik renk
tonlarına sahip olması nedeniyle böyle anılır.
Botanik: Bir yıllık, 20-50 cm boyunda, kazıkköklü ve dört köÅŸeli bir gövde üzerinde yükselir ve çatalıdır. Vatanının batı
Akdeniz ülkeleri ve batı Avrupa ülkeleri oduÄŸu tahmin edilmektedir. Kedibaşıotu günümüzde batı Asya ülkelerine kadar
yayılmıştır ve genelikle kireçli, killi, kumlu ve taçlı topraklarda yetiÅŸir.
Yaprakları karşılıklı, 3-6 cm uzunluÄŸunda, 1,5-cm eninde, yumurta veya mızrak ÅŸeklinde bir sonraki ile çapraz,
kenarları diÅŸli, koyu yeÅŸil renkte ve gövdeye oturmuÅŸtur. Çiçekleri yaprakların üzerinde bir çember üzerine dizilmiÅŸ gibi ve kupa yaprakalrı tiken gibi sivridir. Çiçekleri ballıbabagilerden olması nedeniyle iki dudaklı miÄŸfer ÅŸeklinde, alt dudak üç loplu, ortadaki lopun ortası koyu sarı veya eflatun renkte ve geriye doÄŸru uzun bir boru ÅŸeklindedir.
YetiÅŸtirilmesi: Kedibaşıotu Türkiyenin hemen her bölgesinde özeliklede taÅŸlı, kumlu, kireçli ve killi topraklarında daha gür yetiÅŸir.
Hasat zamanı: Hazirandan Eylüle kadar yerden 5-10 cm yukarıdan kesilerek demet yapılır ve bu demetler güneÅŸli,
havalı, yörelerde kurutulduktan sonra kaldırılır. Malesef ÅŸifalı bitkileri toplama, kurutma, paketleme ver depolama iÅŸlemleri sırasında çok yanlışlar yapılmaktadır. Bitkinin ÅŸifalı kısmı yaparak veya çiçekleri ise asla GüneÅŸ altında kurutulmaz ve mutlaka gölgede kurutulmalıdır. Ayrıca öreneÄŸin bitki 5 günde kurudu ise 2 gün daha kurumada bırakmak
mahzurludur, çünkü birleÅŸimindeki eterik yaÄŸları kaybettiÄŸünden kalitesi düÅŸer. Sadece bitki kökleri GüneÅŸ'te kurutulur
ve kurur kurumaz hemen paketlenip diploması gerekir. Åžifalı bitkilerin Aktarlar'da açıkta satılması kalitesini kısa sürede
sıfırlar.
Kulanılması:
a-) Üniversite kliniklerinde tedavi denemeleri ve araÅŸtırmalar yapılmamıştır. Bu nedenle bugünkü bilgilere göre 2. sınıf bir
ÅŸifalı bitkidir. Kedibaşıotu yerine göre daha etkili olan baÅŸka bitkiler kulanılmalıdır. ÖrneÄŸin bronÅŸite karşı A. Itır-,
Çuhakökü-, Sinirliot-, GüneÅŸgülü-, ZYE preparatları veya Gökçek Ä°ksiri daha etkildir.
b-) Komisyon E’nin 76 nolu 23.04.1987 tarihli monografi bildirisine göre baÅŸta hafif nefesyolları üÅŸütmelerine karşı
kulanılır..::
c-) Halkarasında: Eskiden baÅŸta verem (akciÄŸer veremi), boÄŸmaca, öksürük, bronÅŸit, akciÄŸer rahatsızlıklarına karşı
kulanılmıştır. Fakat penicilinin keÅŸfi ile önemi biranda yok olmuÅŸtur. Oysa kedibaşıotu sadece vereme karşı deÄŸilaynı
zamanda öksürük, bronÅŸit, boÄŸmaca, mide-bağırsak üÅŸütmesi, ciÄŸer üÅŸütmesi ve nefesyolları üÅŸütmesi gibi
rahatsızlıklara karşı yüzyıllarca kulanılmıştır.
BirleÅŸimindeki hangi maddenin etkili olduÄŸu konusunda oldukca farklı görüÅŸler mevcuttur. Bazılarına göre silisikasit,
bazılarına göre saponinlerin etkili olduÄŸu iddia edilmektedir, fakat detaylı bir klinik araÅŸtırması yapılmamıştır. Bu nedenle
şimdilik halkarasındaki kulanım tarzı ile yetinmek zorunda kalacağız.
Çay: Ä°ki tatlı kaşığı kedibaşıotu demliÄŸe konur ve üzerine 300-500 ml kaynarsu ilaveedilir, 5-10 dakika demlemeye
bıraktıktan sonrasüzülerek içilir.
Yantesiri: Bilinen bir yantesiri yoktur.
