STROFANTUS
Latince Adı: Strophanthus gratus L
Strofantus( Strophanthus gratus L)
Diğer İsimleri:Strofantus, Strophanthus,.Kalp sarmaşığı,Kalp tohumu,Batı Afrika Strofantusu,sarmaşık
Familyası: Strofantusgillerden, Strophanthusgewachse, Apocynaceae
Drugları: Strofantus tohumu; Strophanthii semen
Strofantus çok zehilrli bitkidir ve bunun tohumlarından elde edilen ekstreden 0,25mg damardan vurulabilir veya
tentürden 10-154damla alınabilir.
Afrika'da takriben 50 türü yetişen bitkinin Güney Hindistan, Endonezya ve Malezya'da sadece 7 türü
yetiştirilmektedir. Strofantusgillerden sadece ikisinin tohumlarından ekstrakt elde edilir veya tentürü yapılır.
Bunlarda Batı Afrika'nın tropik bölgesinde yetişen Strophanthus gratus ve Doğu Afrika'nın tropik bölgesinde
yetişen Strophanthus kombe'yı sayabiliriz. Strophanthus gratustan elde edilen kalbe etkili glikozitlere
(Cardenolidglikozit) g-Strophanthin ve Strophantus kombe'den elde edilen kalbe etkili glikozitlere K-Strophanthin
diye anılırlar. Eskiden bu bitkilerin tohumlarından oklar için zehir elde edilir. Bu oklarla avlanan hayvanlar hemen
ölürdü.
Botanik: Baytı Afrika'nın tropik ülkeleri; Gabun, Kamerun, Nijerya, Senegal'de yabani olarak yetişir ve de yetiştirilir.
Bu bitki 30-40m boyunu bulabilen bir sarmaşık olup genellikle çevresindeki bitkilere sarılarak yükselir. Yaprakları
eliptik veya ters yumurta şeklinde, parlak koyu yeşil renkli, kenarları bütün, ortada ana bir damar ve ondan yanlara
doğru yay gibi uzanan yan damarlardan oluşur ve oldukça kısa bir sapa sahiptir. Çiçeklerinin kupa yaprakları 5
adet eliptik veya mızrak şeklinde, taç yaprakları da 5 adet olup pembemsi beyaz renkte ve uçlara doğru koni şeklini
alır. Taç yapraklarla birlikte büyüyen ve onların ucundan sarkan döllenme tozluklarına sahiptir. Meyveleri 20-40cm
uzunluğunda, 2-4cm eninde, fasulye kapçığına benzer bir kapsül içinde 50-10adet sarımsı veya esmerimsi sarı
renkli iğ şeklinde, 1-2cm uzunluğunda, 3-5mm eninde, 2-3mm kalınlığındaki tohumlardan oluşur.
Yetiştirilmesi: Strofantus tropik iklimde yetişen bir bitki olması nedeni ile Türkiye'de ancak botanik bahçelerde
numune olarak yetiÅŸtirilebilir.
Hasat zamanı: Olgunlaşan meyveleri ortadan çatlamaya başlar. İşte bu şekilde iken toplanan kapsüller dövülerek
tohumları çıkarılır ve tohumlarının ucundan başak kılçığı gibi duran tüylerinden temizlenir. Tohumları ezilerek
ekstraktı elde edilir ve ekstraktan hastalara bir defa da en fazla 0,3mg damardan vururlur. Şayet tentürü yapılacak
ise kılçıktan kutrarılan tohumlar hafif işlendikten sonra işlenir.
Birleşimi: Strophantus gratus'un tohumlarındaki maddelerle Strophantus kombe'nin tohumlarındaki maddeler
farklı olmalarına rağmen aynı şekilde etki ederler. Batı Afrika Strofantusunun birleşimindeki g-Strophanthin saf iken
Doğı Afrika Strofantusunun birleşimindeki Cardenolidglikozitlerin tamamına toptan k-Strophanthin denir.
a) Strophanthus gratus'un (Batı Afrika Strofantusu) birleşlimindeki kalbe etkili glikozitlere (Cardenolidglikozitler)
%4-8 oranında olup bunun %80'inide g-Strophanthin=Ouabain=(3-O-[?-L-Rhamnosyl] ouabagenin) ve çok az
miktarda Acolongiflorosid K, Strogosid ve Bipindosid içerir. sabit yağlar %35 oranında olup bunun %35'ini oleikasit,
%32'sini linolasit, %10 palmitinasit ve %10 Stearinasit içerir. ayrıca çok az miktarda %0,5-1 Saponinler, azotlu
bileşiklerden; kolin ve trigonellin içerir.
b) Strophantus kombe'nin (Doğu Afrika Strofantusu) tohumlarında %7-10 oranında kalbe etkili glikozitler
(Cardenolidglikozitler) içerir ve en önemlileri %60-80'le k-Strophanthosid=(3-O-[?-D-glucosyl-ß-D-cymarosyl]
strophanthin), %15-25 Erysimosid, %10-15 K-strophanthin-ß ve az miktarda Cymarin içerir. Sabit yağlar %30-35
oranında olup oleikasit, linolenasit, palmitinasit ve Stearinasitten oluşur. Ayrıca azotlu bileşiklerden kolin, trigenolin
ve az miktarda saponin içerir.
Tesir şekli: Kalbi uyarıcı, iltihapları önleyici özelliklere sahiptir.
Kullanılması: Çok zehirli olması nedeni ile ya ekstresi damardan vurularak veya tentürü ağız yolu ile alınarak
kullanılır.
a) Eskiden akut kalp zafiyeti ve buna bağlı olarak bradikardiye (kalp atışlarında yavaşlama) karşı kullanılmıştır.
b) Tentürü ise başta kalp zafiyeti, kalp astımı, kalp kapakçıklarındaki hattalar, grip veya enfeksiyon sonrasındaki
kalp kaslarındaki zafiyete karşı kullanılır.
Çayı: Çok zehirli olması nedeni ile çayı içilmez.
Açıklama: Strophanthin Digitoksin (Yüksük otu) gibi dokularda birikmez (komulatif) bu nedenle uzun süre
kullanılmasında mahzur yoktur. Strophanthin iğne ile damardan vurulur vurulmaz hemen etki eder ve bu nedenle
akut kalp rahatsızlıklarında daha çok tercih edilir.
Yan tesirleri: Tarife uyulmadığında hemen öldürebilir ve bu nedenle sadece doktorlar hatta uzamanlar tarafından
ne zaman ve ne kadar damardan vurulabileceğine kara verilebilir. Tentürü ise tarife uyularak alındığında yan tesiri
yoktur.
