YAMS KÖKÜ
Latince Adı: Dioscorea villosa
Yams Kökü (Jamswurzel, Dioscorea villosa L.)
DiÄŸer Ä°simler:Dioskor kökü,Hormon kökü,Sancı kökü,Korunma kökü,Kızılderili patatesi,Meksika Yams kökü
Familyası: Yamsgillerden, Yamsgewachse, Dioscorea
Drugları: Yamskökü; Dioscorea rhizom
Yams kökü çay, tentür ve natürel ilaç yapımında kullanılır.
Yams dövülmüÅŸavratotugillerden olup takriben 250 türü mevcuttur ve bunlardan Meksika yamsı olarak bilinen
Dioscorea villosa en yaygın olarak bilinen ve kullanılan türdür. Ayrıca Çin Yams kökü; Dioscorea oposita, Japon
Yams kökü; Dioscorea japonica, Afrika Yams kökü; Dioscorea sambewie, Barbasko; Dioscorea composita ve
Yabani Yams kökü; Dioscorea hypoglauca'yı sayabiliriz.
Dioscorea ismi eski Yunanlı doktor Dioskorides'in adı bu bitkiye verilmiÅŸ ve villosa kısa ve sert tüylü anlamına gelir.
Kızılderililer tarafından doÄŸum kontrolü yapmak için Yams kökünün çayını içtikleri veya çiÄŸnedikleri gözlemlenmiÅŸtir.
Buraya araÅŸtırmaya giden doktorlar tarafından fark edilen bu özelliÄŸi üzerine bu yönde araÅŸtırmalar yapılmıştır. Asıl
vatanı Meksika olan bitki günümüzde birçok ülkede kültür bitkisi olarak yetiÅŸtirilmektedir. Ben de Mayıs- Eylül ayları
arasında evde süs bitkisi olarak yetiÅŸtirdim. Bitki kısa sürede çok yer kaplayınca atmak zorunda kaldım.
Yams 2-5m boyunda, çok yıllık, çevresindeki aÄŸaç, çalı, odun, duvar vb. eÅŸyaya sarılarak yükselir ve kökleri yere
düzey olarak yayılır ve oldukça çok çatallaÅŸan kökleri esmer, kahverengimsi veya sarı renkte olabilir. Yaprakları
kalp ÅŸeklinde, uca doÄŸru sivrice, kenarları bütün, üzerinde 9-11 adet baÅŸtan uca doÄŸru uzanan yay ÅŸeklinde,
leylaki renkli, derin damarları vardır. Yapraklarının üst yüzeyi koyu yeÅŸil ve parlak alt yüzeyi donuk ve tüylüdür.
Çiçekleri sarımsı yeÅŸil küçük, sapsız, üstteki yaprakların dibinden topluca çıkarlar ve salkım gibi görüntü verirler.
Meyveleri ceviz büyüklüÄŸünde, patates ÅŸeklinde ve içinde tohumları vardır.
YetiÅŸtirilmesi: Türkiye'nin hemen her yöresinde bahçe, tarla ve seralarda yetiÅŸtirilebilir. Ayrıca süs bitkisi olarak
saksıda da yetiÅŸtirmek mümkündür.
Hasat zamanı: Çiçekleri solduktan sonra sonbaharda (eylül-ekim) kökleri çıkarılır, temizlenir, havadar bir yerde
kurutulur ve kaldırılır. Tentür yapmak içinse taze kökleri kullanılır.
BirleÅŸimi: BirleÅŸimindeki maddeleri önemine göre ÅŸöyle sıralayabiliriz:
a) Steroid sapogenin türevleri %4-6 arasında olup en önemlileri: Diosgenin, gentrogenin, dioscin ve yamogenin
içerir.
b) Ayrıca niÅŸasta, tanen ve alkaloitler içerir.
Tesir ÅŸekli: Kramp çözücü, aÄŸrı ve sancıları giderici, iltihapları önleyici özelliklere sahiptir.
AraÅŸtırmalar: ABD'den kimyacı Doktor Russel 1943'de Meksika'da 400 bitki üzerinde araÅŸtırma yapmış ve Yams
kökünün Diosgenin içerdiÄŸini keÅŸfetmiÅŸtir. Diosgenin kadınlardaki progesteron hormonunun ön maddesi olup
alındığında progesterona dönüÅŸür veya onun gibi etki eder. Bu buluÅŸtan sonra bitkinin deÄŸeri artmıştır.
Günümüzde Diosgenin elde etmek için geliÅŸtirilir.
Kullanılması:
a) AraÅŸtırmalara göre baÅŸta steroid hormonlar; gestagenen, östrojen ve corticossteroidle elde etmek için yetiÅŸtirilir
ve kullanılır.
b) Homaopati'de mide-bağırsaklar, dalak, safra ve cinsel organlardaki krampları çözer, cinsel güzü artırır,
kadınlarda aÄŸrılı, sancılı adet görme, rahim ve yumurtalık iltihaplarına karşı kullanılır.
Progesteron hormonu yetersizliÄŸi hamile kadınların düÅŸük yapmasına neden olur. Çünkü rahime yeterince kan
(besin) gitmez ve cenin ölür. Hamilelikten hemen önce ve sonra Yams kökünden elde edilen preparatlardan (çay,
tentür vb.) alınmaz, zira rahime aşırı kan hücumu hamile kalmayı önler veya hamile ise ceninin düÅŸmesine neden
olur. Bu nedenle bu bitkiye korunma kökü de denir. Adet öncesi kramp ve sancılar, hormon yetersizliÄŸi nedeniyle
oluyorsa o zamanda yams preparatları alınır.
Çayı: KurutulmuÅŸ ve ince kıyılmış Yams kökünden iki kahve kaşığı demliÄŸe konur ve üzerine 300-400 ml kaynar su
ilave edilerek 5-10dk demlenmeye bıraktıktan sonra süzülerek içilir.
Homeopati'de: Taze Yams kökünden 20gr ince kıyılarak bir ÅŸiÅŸeye konur ve üzerine 80ml %70'lik alkol ilave
edilerek 4-6 hafta güneÅŸ görmeyen bir yerde bekletilir. ÅžiÅŸe iki günde bir çalkalanır ve bu süre sonunda süzülerek
homeopatide (Dioscorea villosa) ismi ile anılan tentrü elde edilir. Bu tentürden günde 3-5 defa 15-20 damla 4-6
hafta süreyle alınır.
Hastalığın Belirtileri (Semptom);
1) Kramplı aÄŸrılar genellikle yer deÄŸiÅŸtirir ve bulunduÄŸu yerden çevresine yayılır.
2) AÄŸrılar genellikle göbekten baÅŸlar ve yayılır.
3) Sancılar ve şişkinlik aynı anda.
4) Geceleri cenabet olma
5) Hayada belirli soÄŸukluk hissetme
6) Kadınlara karşı soğuk davranma
7) Nöbetlerle (Belli aralıklarla) sancının gelmesi
8) Cinsel organların ve çevresinin aşırı terlemesi
9) Adet yetersizliği ve kramplı sancıların bacaklara doğru yayılması
10) Erkeklerdeki cinsel yetersizliği ortadan kaldırdığı iddia edilmektedir.
Bu gibi durumlarda yamas tentürü alınır.
Yan Tesirleri; Bilinen bir yan tesiri yoktur. Sadece hamile kalmak isteyen kadınlarla hamilelerin ilk 2-3 ayda
kullanmaması gerekir.
.jpg)
